De cijfers uit de nieuwe ANWB Vakantiemonitor zijn best verrassend. Vorig jaar stapte nog 40 procent van de Nederlandse vakantiegangers in het vliegtuig, dit jaar is dat gedaald naar 34 procent. Tegelijkertijd rijden steeds meer mensen gewoon met de auto naar hun bestemming. Geen toevalligheid, maar een duidelijke trendbreuk die veel zegt over hoe Nederlanders in 2026 tegen vakantie aankijken, en die ook jouw volgende boeking kan beïnvloeden.
Waarom de auto ineens wint van het vliegtuig
De belangrijkste verklaring ligt bij de prijs. Door de kerosinecrisis zijn vliegtickets flink duurder geworden, en dat merk je direct zodra je met een heel gezin op reis gaat. Een auto voelt dan ineens een stuk aantrekkelijker: je betaalt alleen brandstof en eventuele tol, en je kunt onderweg stoppen wanneer je wilt in plaats van vast te zitten aan een vertrektijd op Schiphol. Bestemmingen die goed bereikbaar zijn met de auto, zoals delen van Duitsland, Frankrijk en België, profiteren daar zichtbaar van.
Het is niet toevallig dat juist gezinnen deze knop omzetten. Wie met twee volwassenen en drie kinderen naar Portugal vliegt, betaalt al gauw een paar honderd euro extra vergeleken met vorig jaar, nog voordat er een koffer is ingecheckt. Reken je de kosten van vervoer op de bestemming zelf, bagage en eten onderweg erbij op, dan is het verschil met een dagje rijden vaak kleiner dan mensen denken. Die extra kosten wegen zwaar, zeker nu je vakantiebudget toch al bijna nooit uitkomt zoals gepland.
Duitsland verdringt Spanje, Amerika verdwijnt van het lijstje
Ook de bestemmingen zelf verschuiven. Duitsland heeft Spanje ingehaald als tweede populairste bestemming, na Nederland zelf. Vooral de Noordzeekust, het Sauerland en de Moezelstreek trekken dit jaar veel Nederlandse gezinnen, simpelweg omdat je er in een paar uur met de auto bent. Bijna een kwart van de Nederlanders kiest dit jaar voor een vakantie in eigen land, met Limburg, Gelderland en Noord-Holland als favorieten. Verre reizen verliezen juist terrein: de belangstelling voor de Verenigde Staten kelderde naar amper 5 procent, een fractie van wat het een paar jaar geleden was.
Dichterbij blijft het populair. Zo groeit ook de keuze voor Kroatië dit jaar door, precies het type bestemming dat met de auto goed te doen is en toch een vakantiegevoel geeft zonder de kosten van een verre vlucht. Kroatië combineert een lange kustlijn met relatief lage prijzen, en dat is precies waar veel Nederlanders dit jaar naar op zoek zijn.
Zo passen gezinnen hun vakantiebudget aan
Niet iedereen verandert zijn plannen. Ongeveer vier op de tien vakantiegangers laten zich door de hogere prijzen niet uit het veld slaan en boeken gewoon zoals altijd. Maar een derde grijpt wel in: ze kiezen een kortere vakantie, blijven dichter bij huis, of geven onderweg minder uit aan restaurants en terrasjes. Gezinnen met kinderen voelen die prijsdruk het hardst. Ruim een derde van hen zegt er veel tot zeer veel last van te hebben.
Handig is dan om vooraf te bedenken waar je wel en niet op wilt besparen. Een paar aanpassingen die volgens de monitor het meeste schelen:
- Overnachten op een camping of in een appartement met kookgelegenheid in plaats van een hotel, dat scheelt al snel honderden euro's op een tweeweekse reis.
- Zelf koken op de accommodatie in plaats van elke avond uit eten, vooral op populaire bestemmingen waar de prijzen in de horeca flink zijn gestegen.
- Een week later of eerder gaan dan de piekweken, waardoor zowel vervoer als verblijf een stuk goedkoper uitvallen.
- Dichter bij huis blijven zonder dat het aanvoelt als inleveren, denk aan de Duitse of Belgische kust in plaats van Zuid-Europa.
Drukte en klimaat spelen steeds vaker mee
Waar Nederlanders vroeger vooral op prijs en zon selecteerden, kijken ze nu ook naar drukte en weer. Meer dan de helft van de vakantiegangers, 57 procent, vermijdt bewust overvolle steden als Venetië en Barcelona. En 55 procent houdt rekening met extreem weer bij het kiezen van een bestemming, tegenover 45 procent vorig jaar. De hittegolven van de afgelopen zomers in Zuid-Europa zijn daarbij een duidelijke aanjager: steeds meer mensen kiezen bewust voor mei, juni of september in plaats van de heetste weken van juli en augustus.
Daarnaast grijpen steeds meer mensen naar technologie om die keuzes te maken. Het gebruik van AI-tools zoals ChatGPT of Gemini bij het plannen van een vakantie is dit jaar bijna verdubbeld naar 39 procent. Dat klinkt handig, maar een AI laten plannen heeft ook duidelijke valkuilen waar je beter op bedacht bent voordat je alles blind overneemt.
Wat je hiermee kunt bij je volgende boeking
De les uit de Vakantiemonitor is niet dat je nu per se de auto moet pakken of voor Nederland moet kiezen. Wel is het slim om verder te kijken dan de eerste zoekopdracht op een boekingssite. Vergelijk de kosten van vliegen met een lange autorit inclusief tol, brandstof en eventuele overnachtingen onderweg, en reken ook de tijd mee die je erin steekt. Check ook hoe druk je bestemming naar verwachting is in de periode dat je weg wilt, zeker bij een populaire stad, en kijk of een week eerder of later net zo leuk is zonder de drukte en de hitte.
Wie die dingen meeweegt, boekt niet alleen voordeliger, maar ook een vakantie die beter past bij wat veel mensen dit jaar zoeken: rust, in plaats van weer een vertraagde vlucht op een overvol Schiphol. Meer weten over de cijfers? De volledige ANWB Vakantiemonitor staat online.