Bijna veertig procent van de Nederlanders gebruikte dit jaar een tool als ChatGPT, Gemini of Copilot om een vakantie voor te bereiden. Dat blijkt uit de meest recente ANWB Vakantiemonitor, en het is bijna een verdubbeling ten opzichte van vorig jaar, toen dat percentage nog op 24 procent stond. De verklaring is simpel: een chatbot bedenkt binnen tien seconden een compleet reisschema, terwijl jij zelf uren kwijt zou zijn aan het doorzoeken van blogs en forums. Het probleem is alleen dat die chatbot niet altijd gelijk heeft, en dat merk je vaak pas als je al onderweg bent.
Waarom zoveel mensen AI erbij pakken
Vooral jongeren hebben de knop al omgezet. De helft van de 18- tot 29-jarigen gebruikt AI als hulpmiddel bij de vakantie, tegenover 14 procent van de 65-plussers. In de leeftijdsgroep 30 tot 49 jaar ligt het gebruik ook al rond de 40 procent. Het gaat dan niet om een systeem dat de hele reis overneemt, maar om praktische hulp: welke wijk in Lissabon is rustig genoeg om te overnachten, welk restaurant past bij een gezin met kleine kinderen, hoeveel dagen heb je nodig voor Napels en omstreken. Dat laatste onderwerp hebben we eerder al uitgebreid behandeld, en het is precies het soort vraag waar een chatbot goed op scoort: snel, concreet en zonder dat je twintig tabbladen hoeft open te houden.
Ook de timing van boeken verandert. Steeds meer Nederlanders boeken hun zomervakantie al maanden van tevoren, en juist in die vroege fase, wanneer je nog aan het oriënteren bent, is een chatbot handig. Je gooit er wat wensen tegenaan (budget, reistijd, type accommodatie) en krijgt binnen een paar seconden drie opties terug.
Waar AI wel goed in is
Voor inspiratie werkt het prima. Vraag een chatbot om vijf minder bekende steden in Noord-Italië met een treinstation binnen loopafstand van het centrum, en je krijgt een bruikbare lijst. Ook voor het opstellen van een grove dagindeling, het vergelijken van seizoenen ("is september te laat voor Kroatië") of het uitleggen van lokale gewoontes is een taalmodel sneller dan een reisgids. Wie liever met de trein reist in plaats van te vliegen, kan zich ook laten inspireren door AI voor een ruwe routeplanning, al blijft het verstandig om de exacte verbindingen daarna zelf te checken op de site van de spoorwegmaatschappij. Treinreizen door Europa is namelijk goedkoper te regelen dan de meeste mensen denken, mits je de juiste tickets op het juiste moment boekt, en dat is precies het soort detail waar een chatbot vaak naast zit.
De valkuil die niemand ziet aankomen
De ANWB waarschuwt expliciet: AI verifieert geen bronnen, beveelt soms scamwebsites aan zonder dat te weten, en verzint af en toe attracties die helemaal niet bestaan. Dat laatste klinkt overdreven, maar het gebeurt vaker dan je zou denken. Een chatbot noemt met evenveel zelfvertrouwen een uitkijkpunt dat al jaren gesloten is als een restaurant dat nooit heeft bestaan. Het model weet namelijk niet wanneer het feiten verzint, het genereert gewoon de meest waarschijnlijke tekst op basis van je vraag. Bij een simpele vraag over openingstijden gaat dat meestal goed, maar bij specifieke details zoals adressen, prijzen of boekingslinks loopt het risico snel op.
Daar komt bij dat AI ook je vakantiebudget flink kan laten ontsporen. Als een chatbot een hotelprijs noemt die twee maanden oud is, of een activiteit aanraadt zonder de actuele toeristenbelasting mee te rekenen, klopt je begroting al niet meer voordat je bent vertrokken. Waarom je vakantiebudget bijna nooit klopt hebben we al eens uitgezocht, en een gedateerde AI-schatting is inmiddels een van de nieuwere oorzaken op dat lijstje.
Zo gebruik je AI zonder erin te trappen
Een paar vuistregels houden je uit de problemen:
- Gebruik AI voor inspiratie en een eerste opzet, nooit als eindstation. Boek nooit rechtstreeks via een link die een chatbot je aanreikt zonder die eerst zelf te controleren.
- Check adressen en openingstijden altijd op Google Maps of de officiële website van de locatie zelf, ook als de chatbot ze met stellige zekerheid noemt.
- Vraag door. Een simpele "weet je dit zeker, of is dit een schatting" dwingt het model vaak om zijn eigen onzekerheid toe te geven.
- Vertrouw geen prijzen die ouder dan een paar weken kunnen zijn. Boek altijd via een bekend platform of rechtstreeks bij de aanbieder, niet via een prijs die AI je voorschotelt.
- Gebruik een tweede bron voor alles wat met veiligheid te maken heeft: reisadvies, vaccinaties, grensformaliteiten. Daarvoor kun je beter terecht bij officiële instanties dan bij een taalmodel.
Wat dit betekent voor jouw volgende reis
AI gaat je vakantie niet slechter maken, zolang je het ziet als een snelle onderzoeksassistent en niet als een reisbureau. De cijfers laten zien dat de meeste mensen dat instinctief ook al doen: het gebruik stijgt hard, maar het gaat vrijwel altijd om praktische hulp bij details, niet om een volledig geautomatiseerde reis. Laat een chatbot dus vooral het voorwerk doen, en houd zelf de regie over alles wat geld kost of je veiligheid raakt. Dat kost je tien minuten extra controletijd, en bespaart je een teleurstelling op de plek waar je hem het minst kunt gebruiken.